Modernizmden Postmodernizme Mekânın Dönüşümü Üzerine Tartışmalar
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18836532Anahtar Kelimeler:
Mekân, Modernizm, Postmodernizm, Sosyal Teori, Zaman-Mekân İlişkisiÖzet
Bu çalışma, mekân kavramının sosyal bilimler içerisindeki algılanış biçiminin modernizmden postmodernizme uzanan süreçte geçirdiği dönüşümü incelemeyi amaçlamaktadır. Mekân, uzun süre sosyal teoride ikincil bir konumda ele alınmış; özellikle Aydınlanma düşüncesi ve pozitivist yaklaşımın etkisiyle zaman kavramının gerisinde bırakılmıştır. Modernist paradigma içerisinde mekân, çoğunlukla fiziksel ve nesnel bir gerçeklik olarak değerlendirilmiş, toplumsal ve kültürel boyutları büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Ancak kapitalist üretim ilişkilerinin mekânsal yansımaları ve kentleşme süreçleri, mekânın toplumsal yapıyla olan ilişkisini görünür hâle getirmiştir. Postmodernizmle birlikte modernist yaklaşımlara yönelik eleştiriler artmış; mekân, toplumsal, kültürel, siyasal ve ekonomik boyutlarıyla yeniden ele alınmaya başlanmıştır. Postmodern düşünce, mekânı yalnızca bir fiziksel alan olarak değil, kimliklerin inşa edildiği, toplumsal ilişkilerin üretildiği ve iktidar ilişkilerinin şekillendiği dinamik bir olgu olarak değerlendirmiştir. Bu bağlamda zaman ve mekân arasındaki ilişkinin eşzamanlı biçimde ele alınması gerektiği vurgulanmıştır. Çalışmada, mekân kavramının tarihsel ve kuramsal arka planı ele alınarak modernist ve postmodern yaklaşımlar karşılaştırılmış; mekân algısındaki dönüşümün sosyal teoriye olan etkileri tartışılmıştır. Bu bağlamda mekânın, günümüz toplumlarının anlaşılmasında temel bir analiz kategorisi hâline geldiği ve sosyal bilimlerde disiplinler arası bir araştırma alanı oluşturduğu ortaya konulmuştur.
Referanslar
Akay, A. (2013). Postmodernizmin ABC’si. İstanbul: Say Yayınları.
Akkaya, C., & Koyuncu, A. A. (2019). Mekân tasavvuru ve sosyolojide mekâna ilişkin temel yaklaşımlar. M. Karakaş (Ed.), Kent, mekân ve toplum içinde (pp. 41–56). İstanbul: Tezkire Yayıncılık.
Aktay, Y. (1999). Deconstructing time/space for reconstructing drama and dream vs. utopia and heterotopia. Selçuk İletişim Dergisi, 1, 1–15.
Arayıcı, O. (2015). Mekân ve tasarım üzerine tanımlar. İzmir: Ege Basım.
Aytaç, Ö. (2017). Kent, metropol ve değişen yer/mekân imajları. Mukaddime Dergisi, 8(1), 1–23. https://doi.org/10.19059/mukaddime.325935
Bozkurt, R. (2024). Sosyolojik bir imge olarak balkon mekânının analizi. Turkish Studies, 19(4), 2079-2090. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.77639
Bozkurt, R. (2025). Kent, mekân ve toplum bağlamında Batı medeniyetinde ev tasavvuru. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 640-651. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1623140
Çetin, İ. (2010). Gecekondunun kentle bütünleşme sürecinde alan-mekân faktörü: İzmir örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). İzmir.
Çınar, A. (2013). Modernizm, kent ve toplum. Bursa: Emin Yayınları.
Giddens, A. (1992). Modernliğin sonuçları (Çev. E. Kuşdil). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Harvey, D. (1997). Postmodernliğin durumu (Çev. S. Savran). İstanbul: Metis Yayınları.
Harvey, D. (2003). Sosyal adalet ve şehir. İstanbul: Metis Yayınları.
Işık, O. (1994). Değişen toplum/mekân kavrayışları: Mekânın politikleşmesi, politikanın mekânsallaşması. Toplum ve Bilim, 64–65, 7–38.
Jameson, F. (2011). Postmodernizm ya da geç kapitalizmin kültürel mantığı (Çev. N. Plümer & A. Gölcü). Ankara: Nirengi Kitap.
Karakaş, M. (2003). Modern bütünleşmeden postmodern farklılaşmaya toplumsal etkileşim. Çağdaş Yerel Yönetimler, 12(2), 5–22.
Karakaş, M. (2006). Küreselleşme, postmodernizm ve kent. E. Eğribel & U. Özcan (Haz.), Sosyoloji ve coğrafya içinde (pp. 115–134). İstanbul: Kızılelma Yayıncılık.
Karakaş, M. (2019). Kent, mekân ve toplum: Mekân sosyolojisine giriş. M. Karakaş (Ed.), Kent, mekân ve toplum içinde (pp. 15–40). İstanbul: Tezkire Yayıncılık.
Kaygarak, İ. (2011). Postmodern eleştirilerin coğrafi düşünce ve yeni mekân kavrayışları üzerine yansımaları. Coğrafi Bilimler Dergisi, 9(1), 1–10.
Kutluer, İ. (2003). Mekân. İslam Ansiklopedisi içinde (Cilt 28, ss. 550–553). İstanbul: İSAM Yayınları.
Lefebvre, H. (2010). Gündelik hayatın eleştirisi II (Çev. I. Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (Çev. I. Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Özdemir, E. (2010). Kentin tanımlanmasında sosyolojik yaklaşımlar: Toplumsal süreç ve/veya mekânın çözümlenmesi. İdeal Kent, 1(1), 44–77.
Soja, E. W. (2017). Postmodern coğrafyalar: Eleştirel toplumsal teoride mekânın yeniden ileri sürülmesi (Çev. Y. Çetin). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Tatar, B. (2017). Kutsal mekân: Fenomenolojik bir analiz. Milel ve Nihal, 14(2), 8–22.
Tekeli, İ. (2014). Modernizm, modernite ve Türkiye’nin kent planlama tarihi. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
Tekeli, İ. (2017). Postmodernizm tartışmaları üzerine düşünceler. Düşünme Dergisi, 10, 8–19. https://doi.org/10.5281/zenodo.7419910
Turhan, K. (2002). Kevn. İslam Ansiklopedisi içinde (Cilt 25, ss. 542–544). İstanbul: İSAM Yayınları.
Uğraş, Ö. S. (2019). Mekânın toplumsallığı: Modernizmden postmodernizme mekân algısının dönüşümü. M. Karakaş (Ed.), Kent, mekân ve toplum içinde (pp. 133–156). İstanbul: Tezkire Yayıncılık.
Urry, J. (1999). Mekânları tüketmek (Çev. R. G. Öğdül). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Muhittin Evren
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
