Hayat Bilgisi Dersi Özel Amaçlarının Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri Açısından İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17489111Anahtar Kelimeler:
Hayat bilgisi dersi, Özel amaçlar, Sosyal-duygusal öğrenme becerileri, Türkiye yüzyılı maarif modeliÖzet
Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında Hayat Bilgisi Dersi özel amaçlarının sosyal-duygusal öğrenme becerileriyle ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal-duygusal öğrenme becerileri, bireylerin öz farkındalık, öz yönetim, sosyal farkındalık, ilişki kurma ve sorumlu karar alma gibi temel yaşam becerilerini kapsamakta olup, çağdaş eğitim sistemlerinde akademik başarı kadar önemli bir yer tutmaktadır. Bu sebeple ülkeler eğitim sistemlerine ve geliştirdikleri öğretim programlarına bu becerileri entegre etmeye çalışmaktadırlar. Nitekim Türkiye’de 2024 yılında kabul edilen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde de beceri temelli bir anlayışın esas alındığı görülmektedir. Tüm programlarda önemli bir beceri kümesini oluşturan becerilen başında ise sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin geldiği söylenebilir. Hayat Bilgisi Dersi, birey-toplum-doğa ekseninde öğrencilere temel bilgi, beceri, değer ve davranışları kazandırırken aynı zamanda sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin gelişimine de katkı sunmaktadır. Yapılan bu çalışmada Hayat Bilgisi Dersi özel amaçlarının sosyal-duygusal öğrenme becerileriyle ilişkisi ortaya konulmuştur. Bu kapsamda çalışmanın Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bağlamında Hayat Bilgisi Dersinin sosyal-duygusal öğrenme boyutunu görünür kılarak alanyazına kuramsal ve uygulamalı katkı sunacağı düşünülmektedir. Çalışma betimleyici bir özellik taşımakta olup yöntem olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışmadaki veri kaynağı 2024 Hayat Bilgisi Dersi öğretim programıdır. Elde edilen veriler araştırmacılar tarafından oluşturulan amaç-beceri ilişkilendirme formuna işlenmiş ve betimsel analizle çözümlenmiştir. Araştırmanın bulguları neticesinde Hayat Bilgisi Dersi özel amaçlarının çoğunda sosyal-duygusal öğrenme becerilerine yer verildiği görülmektedir. Bu durum programın beceri temelli yapısının sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin geliştirilmesi açısından güçlü bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.
Referanslar
Astington, J. W., & Jenkins, J. M. (1995). Theory of mind development and social understanding. Cognition & Emotion, 9(2-3), 151-165. https://doi.org/10.1080/02699939508409006.
Aykaç, N. (2011). Hayat bilgisi dersi öğretim programında kullanılan yöntem ve tekniklerin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi Sinop ili örneği. Kastamonu Education Journal, 19(1), 113-126.
Bahçe, A. (2010). Hayat bilgisi öğretiminde değerlerin kazandırılma düzeylerinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya
Balaban Salı, J. (2012). Verilerin toplanması. A. Şimşek (Yay. haz.) Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri içinde (s.134-162). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Bektaş, M. (2007). Hayat bilgisi dersinde ailelerin çoklu zekâ kuramı hakkında bilgilendirilme biçimlerinin öğrencilerin proje başarıları ve tutumlarına etkisi. Değerler Eğitimi Dergisi, 5(14), 9-28.
Bektaş, M. (2009). Hayat ve hayat bilgisi dersi. S. Öğülmüş (Ed.), İlköğretim hayat bilgisi öğretimi ve öğretmen el kitabı içinde (ss. 13-29). Pegem Akademi Yayıncılık.
Binbaşıoğlu, C. (2003). Hayat bilgisi öğretimi. Nobel Yayın Dağıtım.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning [CASEL]. (2020). CASEL’s SEL framework: What are the core competence areas and where are they promoted? https://casel.org/casel-sel-framework-11-sible%20decision%2Dmaking.
Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4th ed.). SAGE Publications.
Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.
Çelik, Ö. (2022). Hayat bilgisi dersinin amacı, kapsamı ve içeriği. V. Aktepe ve M. Gündüz (Ed.), Kuramdan uygulamaya Hayat Bilgisi öğretimi içinde (2-25). Ankara: Pegem Akademi.
Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., and Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta‐analysis of school‐based universal interventions. Child Development, 82 (1), 405-432. https://doi.org/10.1111/j.14678624.2010.01564.x
Durualp, E. (2014). Ergenlerin sosyal duygusal öğrenme becerilerinin cinsiyet ve sınıfa göre incelenmesi. International Journal of Social Science, 26, 13-25. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2326
Erol, M., Okur, C., & Can, G. (2025). Sınıf öğretmenlerine göre hayat bilgisi dersinde ilkokul öğrencilerine kazandırılması gereken yaşam becerileri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(2), 1198-1214. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1613649
Esen-Aygün, H. (2017). Sosyal-duygusal öğrenme programlarının sosyal duygusal öğrenme becerilerinin gelişimine, akademik başarı ve sınıf iklimi algısına etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale.
Güleryüz, H. (2008). Hayat bilgisi öğretimi ve programı. Pegem Akademi Yayıncılık.
Gültekin, M. (2015). Çocuğun yaşamından dünyaya açılan pencere: Hayat Bilgisi Öğretim Programı. M. Gültekin (Ed.). Hayat Bilgisi Öğretimi içinde (ss. 15-42). Nobel Yayın.
Kabapınar, Y. (2012). Kuramdan uygulamaya Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler öğretimi. Pegem Akademi.
Kaşıkçı, F., & Özhan, M. B. (2021). Prediction of academic achievement and happiness in middle school students: The role of social-emotional learning skills. İ.e.:İnquiry in education, 13(2), https://digitalcommons.nl.edu/ie/vol13/iss2/15
Koç, E. S. (2020). Yaşam becerilerinin hayat bilgisi dersi öğretim programlarında yer alma durumu. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(2), 605-624. https://dergipark.org.tr/en/pub/baebd/issue/58594/732087
Köseoğlu, E. (2023). Hayat Bilgisi dersinde öğrencilerin temel yaşam becerilerinin geliştirilmesine yönelik dijital öyküleme uygulamaları (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Meydan, A. ve Bahçe, A. (2010). Hayat bilgisi öğretiminde değerlerin kazandırılma düzeylerinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Uluslararası Avrasya Bilimler Dergisi, 1(1), 20-37. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijoess/issue/8541/105986
Milli Eğitim Bakanlığı, (2021). Sosyal ve duygusal beceriler araştırması Türkiye ön raporu. https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_09/07170836_No19OECD_Sosyal_ve_Duygusal_Beceriler_Arastirmasi.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı, (2023). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli. Millî Eğitim Bakanlığı.
Milli Eğitim Bakanlığı, (2024a). Hayat bilgisi dersi öğretim programı (İlkokul 1–3. Sınıflar). Ankara: MEB Yayınları. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1971
Milli Eğitim Bakanlığı, (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortak metni. Ankara: MEB Yayınları. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1945
OECD. (2018). The future of education and skills: Education 2030. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/2030-project/
Özer M., & Suna H. E. (2022). Milli teknoloji hamlesinde fikri mülkiyet ve sınai hakların önemi: Türkiye’de son yıllarda eğitim alanında yapılan iyileştirmeler. Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, 42, 65-68. https://doi.org/10.53478/TUBA.978-625-8352-16-0.ch04
Özhan, M. B., Taşgın, A., & Kandırmaz, M. (2024). K12 beceriler çerçevesi: Türkiye Bütüncül Modeli bağlamında sosyal duygusal öğrenme becerileri. Millî Eğitim, 52 (Özel Sayı), 1027-1054. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1308964
Payton, W.J., Wardlaw, D.M., Graczyk, P.A., Bloodworth, M.R., Tompsett, C. J., & Weissberg, R.P.(2000). Social and emotional learning: A framework for promoting mental health and rducing risk behaviors in children and youth. Journal of School Healt, 70(5), 179-185.
Sağlam, H. İ. (2015). Toplum, birey ve doğaya bütüncül bakış: Hayat bilgisi. M. Gültekin (Ed.). Hayat bilgisi öğretimi içinde (s.1-14). Nobel Yayın.
Şahin, M. (2009). Cumhuriyetin Kuruluşundan Günümüze Türkiye’de Hayat Bilgisi Dersi Programlarının Gelişimi. J. Int. Soc. Res, 2(8). https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/cumhuryetn-kuruluundan-gnmze-trkyede-hayat-blgs-ders-programlarinin-gelm-evolution-of-the-social-studies-curriculum-from.pdf
Tay, B. & Yıldırım, K. (2013). Bilgisayar destekli öğretimin hayat bilgisi öğretimi dersinde başarıya etkisi ve yönteme ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 84-110. https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21644/232677
Totan, T. (2011). Problem çözme becerileri eğitim programının ilköğretim 6. Sınıf öğrencilerinin sosyal duygusal öğrenme becerileri üzerine etkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Tuncer, Ö. (2009). İlköğretim 3. sınıf hayat bilgisi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
UNICEF (2023). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları
Weissberg, R. P., Durlak, J. A., Domitrovich, C. E., & Gullotta, T. P. (Eds.). (2015). Social and emotional learning: Past, present, and future. In J. A. Durlak, C. E. Domitrovich, R. P. Weissberg, & T. P. Gullotta (Eds.), Handbook of social and emotional learning: Research and practice (pp. 3–19). The Guilford Press.
World Economic Forum. (2020). Schools of the future: Defining new models of education for the fourth industrial revolution. Geneva: World Economic Forum. https://www.weforum.org/publications/schools-of-the-future-defining-new-models-of-education-for-the-fourth-industrial-revolution/
Yıldırım, A., Memiş, R., Aksu, Ö., & Altunbaş, Z. (2023). Sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin ölçülmesi. Millî Eğitim, 52 (Özel Sayı), 1119-1136. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1309141
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Zins, J. E., & Elias, M. J. (2006). Social and emotional learning. In G. G. Bear, and K. M. Minke (Eds.). In Children’s Needs III (p. 1-13). National Association of School Psychologist.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 emrah köseoğlu, Kazim

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.


