ABD'NİN SAHEL POLİTİKASINDA AKILLI GÜCÜN DÖNÜŞÜMÜ:NİJER ÖRNEĞİ
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19328227Anahtar Kelimeler:
AKILLI GÜÇ, NİJER, SAHEL, GÜVENLİK-KALKINMA BAĞI, MİLİTARİZE KALKINMAÖzet
Uluslararası ilişkiler disiplininde ve uluslararası politika analizlerinde güç kavramı oldukça önemli bir kavramdır. Gücün sürdürülebilirliği ve zaman içinde değişim ve dönüşüme uğraması zamanın koşullarına bağlıdır. Bu noktada zaman içinde değişen sistem, güç araçlarının kullanımında politik değişikliklerin yapılmasına zemin hazırlamıştır. Devletlerin istenilen hedefe ulaşmada salt askeri gücün yeterli olmayışı güç araçlarının birleştirilmesini öngören bir yaklaşımı beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda Suzanne Nossel ve Joseph Nye tarafından ortaya atılan akıllı güç kavramı, yumuşak ve sert güç araçlarının birlikte kullanılmasını ifade eder. ABD’nin Sahel bölgesinde güvenlik ve kalkınma adına yürüttüğü faaliyetler bu yaklaşım çerçevesinde şekillenmektedir. Çağdaş dünyanın çoklu ve karmaşık sorunlarına esnek yapısıyla çözüm üretmek üzere literatüre kazandırılan bu yaklaşımın neye hizmet ettiği tartışma konusu olmuştur. Yaklaşımın temelinde yatan teorik denge pratikte bozulmuş ve akıllı güç, militarize olarak güvenlik öncelikli politik bir çerçeveye dönüşmüştür. Makale, ABD’nin Sahel bölgesindeki kalkınma faaliyetlerinin, yerel dayanıklılığı arttırmak için mi güvenliği sağlamak için mi uyguladığını tartışmaktadır. Bu tartışma 2023’te gerçekleştirilen Nijer vakasıyla pekiştirilerek akıllı gücün teorik dengesinin uygulamada geçersiz olduğu kanısına varılmıştır. Bu çalışma nitel vaka analizi ile ABD’nin Nijer’de uyguladığı akıllı güç politikasının dönüşümünü incelemektedir. Elde edilen bulgulara göre 2023’te Nijer’de yaşanan darbe, ABD’nin Sahel’deki akıllı güç stratejisinin teoride ve sınırlı kaldığını, sürdürülebilir olmadığını ve güvenlik ile kalkınma arasındaki ilişkinin güvenlik koşullarına göre şekillendiğini göstermiştir.
Referanslar
Abrahamsen, R. (2019). Defensive Development, Combative Contradictions: Towards an International Political Sociology of Global Militarism in Africa. Conflict, Security & Development, 19(6), s. 543-562. https://doi.org/10.1080/14678802.2019.1688960
Acar, H. (2020). Akıllı Güç Bağlamında Sadr Hareketi'nin Irak Siyasetinde Zirveye Yükselişi. Güvelik Çalışmaları Dergisi, 22(2), 242-258. https://guvenlikcalismalari.pa.edu.tr/Upload/DergiDosya/akilli-guc-baglaminda-sadr-hareketie28099nin-irak-siyasetinde-zirveye-yukselisi-dergidosya032e7cc6-7d27-461a-ab11-839be4b114ae.pdf
Akgün, T. (2023). ABD, Nijer'deki Darbe Girişimini Kınadı. 20.01.2026 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abd-nijerdeki-darbe-girisimini-kinadi/2955133 adresinden alındı
Alliance For Peacebuilding. (2020). Global Fragility Act. 17.12.2025 tarihinde https://www.allianceforpeacebuilding.org/globalfragilityact adresinden alındı
Anargyrou, A. (2025). Smart Power in Practice: Statecraft Strategy for a Multipolar World. 26.12.2025 tarihinde https://yris.yira.org/column/smart-power-in-practice-statecraft-strategy-for-a-multipolar-world/#ffa64037-ca14-49e6-a782-fac9d87e0a00# adresinden alındı
Anderson, G. W. (2014). Bridging The Divide: How Can Usaid and Dod Integrate Security and Development More Effectively in Africa? The Fletcher Forum of World Affairs, 38(1), s. 101-126. https://static1.squarespace.com/static/579fc2ad725e253a86230610/t/57ec782bbe6594808a454342/1475115052483/38-1_Anderson1.pdf
Arieff, A. (2023). Niger. Congressional Research Service. https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/PDF/IF12464/IF12464.1.pdf
Arieff, A., & Brown, N. M. (2023). Coup-Related Restrictions in U.S. Foreign Aid Appropriations. Congressional Research Service. https://www.congress.gov/crs-product/IF11267
Avar, Y. (2021). Dış Politikada Akıllı Güç Kullanımı. Sosyal Bilimler Perspektifinden Güç (Cilt II), 197-212. https://www.researchgate.net/publication/356379523_DIS_POLITIKADA_AKILLI_GUC_KULLANIMI
Bektassova, M., & Kalkan, E. (2024). Kazakistan-Türkiye İlişkilerinin Gelişiminde Akıllı Güç. İmgelem(Özbekistan Özel Sayısı), 425-448. https://doi.org/10.53791/imgelem.1480702
Bilgen, A. (2017). Güvenliksiz Kalkınma,Kalkınmasız Güvenlik Mümkün Mü? Güvenlik-Kalkınma İlişkisinin Dönüşüm Süreci ve Farklı Yaklaşımlarla Kavramsallaştırılması. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 14(55), 19-40. https://doi.org/10.33458/uidergisi.513497
Blanchard, L. P. (2014). U.S. Africa Command (AFRICOM). Congressional Research Service. https://www.congress.gov/crs-product/IF10180
Boztaş, A. (2020). Uluslararası Güç Konseptinin Dönüşümü: Askeri Güç= Siber Akıllı Güç. Yeni Dünya Ekonomi ve Güvenlik Mimarisi (ss. 663-671). İstanbul: TASAM Yayınları. https://tasam.org/Files/Icerik/File/yeni_dunya_ekonomi_ve__guvenlik_mimarisi__IGK2019_5-664-672_pdf_8624cc03-d8af-4a2b-adaa-81693303013e.pdf
Boztaş, A., & Yıldırım Çınar, H. (2024). Rusya-Afrika İlişkilerinde Wagner Etkisi. Türkiye Stratejik Araştırmalar Merkezi, 1-15. https://tasam.org/Files/Icerik/File/Rusya-Afrika_%C4%B0li%C5%9Fkilerinde_Wagner_Etkisi_pdf_d55ce533-d751-4be6-b2af-aa0aff695529.pdf
Cammack, P. (2008). Smart Power and US Leadership: A Critique of Joseph Nye. An Interdisciplinary Journal of North American Studies, 22, 4-20. https://49thparalleljournal.org/wp-content/uploads/2014/07/1-cammack-smart-power.pdf
Çelik, S. (2023). Diplomasinin Stratejik Kulanımı: Akıllı Güç, Brics-T Ülkelerinin Akıllı Güç Kapasitesi Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
Demirtaş, T. (2023). Batı Afrika’nın Stratejik Çıkmazı: Nijer. 16.11.2025 tarihinde https://www.sabah.com.tr/yazarlar/perspektif/tunc-demirtas/2023/08/05/bati-afrikanin-stratejik-cikmazi-nijer adresinden alındı
Demirtaş, T. (2024). ABD’nin Afrika’da Yeni Stratejisi: Biden Angola’da Ne Mesaj Verdi? 30.12.2025 tarihinde https://www.setav.org/abdnin-afrikada-yeni-stratejisi-biden-angolada-ne-mesaj-verdi# adresinden alındı
Demirtaş, T. (2024). Sahel ile İlişkilerde Yeni Dönem: Türkiye-Nijer İlişkileri. 20.10.2025 tarihinde https://www.setav.org/sahel-ile-iliskilerde-yeni-donem-turkiye-nijer-iliskileri# adresinden alındı
Devecioğlu, K. (2021). Sahel’de Terörün Kökenleri ve Küresel Güç Mücadelesi. 16.10.2025 tarihinde https://kriterdergi.com/dosya-afrikada-turkiye/sahelde-terorun-kokenleri-ve-kuresel-guc-mucadelesi# adresinden alındı
Dollar, D. (2019). Understanding China’s Belt and Road Infrastructure Projects in Africa. Global China, https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/09/FP_20190930_china_bri_dollar.pdf
Engin Güder, B., & Pekcan, C. (2020). Kuşak-Yol Projesi Çerçevesinde Çin'in Afrika Politikası ve Çatışma Çözümü Girişimleri. International Journal of Politics and Security (IJPS), 2(4), 173-196. https://izlik.org/JA23GT67RH.
Erdil, B. (2022). Use Of Smart Power As An Instrument Of Public Diplomacy. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 6(1), 247-270. https://izlik.org/JA72NL87MM
FAO. (2012). EMPRES Transboundary Animal Diseases Bulletin. FAO Animal Production and Health Division(41). https://www.fao.org/4/i0264e/i0264e00.htm
Faulkner, C., Parens, R., & Plichta, M. (2024). Africa Corps: Has Russia Hit a Ceiling in Africa? CTC Sentinel. https://ctc.westpoint.edu/wp-content/uploads/2024/12/CTC-SENTINEL-112024_article-4.pdf
Gallarotti, G. M. (2015). Smart Power: Definitions, Importance, and Effectiveness. Journal of Strategic Studies, 38(3), 245-281. https://doi.org/10.1080/01402390.2014.1002912
Giovannetti, G. (2010). The Security Development Nexus: How To Bridge The Gap Between Foreign/Security Policies And Development Policies. New York: European Report On Development. https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/Peacebuilding-Giorgia_Giovannetti_presentation.pdf
Glenn, J. K. (2011). Implementing »Smart Power« Amid Economic Crisis. Washington: Friedrich Ebert Stiftung. https://collections.fes.de/publikationen/ident/fes/07909
Gordon, C., & Harpley, U. L. (2024). US Closes Last Drone Base in Niger, with Uncertain Future for Counterterrorism Fight. 28.12.2025 tarihinde https://www.airandspaceforces.com/us-closes-last-drone-base-niger/
Günbay, A. (2014). ABD’nin Güç Politikası: Akıllı Güç. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1-13. https://www.academia.edu/7496874/ABD_N%C4%B0N_G%C3%9C%C3%87_POL%C4%B0T%C4%B0KASI_AKILLI_G%C3%9C%C3%87
Hacıbektaşoğlu, A., & Kodaman, T. (2022). Uluslararası İlişkilerde Güç Olgusu: Sert ve Yumuşak Güç. Hakkari Review, 6(2), 95-122. https://doi.org/10.31457/hr.1209682
Hafiz, O. A. (2022). Afrika Sahel Bölgesine Yönelik Çad Güvenlik Stratejisi.(Yayınlanmış Doktora Tezi). Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
Halatçı, B. (2023). Amerika Birleşik Devletlerinin Güvenlikleştirilmesi Bağlamında Radikalizm ile Mücadelesi: Afrika Komutanlığı (AFRICOM). Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 8(16), 54-66. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijar/article/1235632?issue_id=78027#article_cite
Hernandez, J. (2025). What is USAID, the U.S. Agency for International Development? 17.12.2025 tarihinde https://www.npr.org/2025/02/03/nx-s1-5284978/usaid-agency-international-development-trump adresinden alındı
Heywood, A. (2020). Siyasetin ve Uluslararası İlişkilerin Temel Kavramları (5.Baskı). (F. Bakırcı, Çev.) Ankara: Felix Kitap.
Independent Türkçe. (2023). Nijer'deki Darbe ABD'yi Nasıl Etkileyecek? 30.01.2026 tarihinde https://www.indyturk.com/node/650931/d%C3%BCnya/nijerdeki-darbe-abdyi-nas%C4%B1l-etkileyecek adresinden alındı
İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi. (2020). Nijer. 28.12.2025 tarihinde https://www.insamer.com/tr/ulke-profili-nijer/ adresinden alındı
Institut de Recherche Stratégique de l’École Militaire. (2014). Présence militaire des États-Unis en Afrique : préserver leurs intérêts stratégiques. CESA. https://www.irsem.fr/storage/file_manager_files/2025/03/presence-militaire-des-etats-unis.pdf#
Kandemir, O. G. (2025). Amerika Afrika'dan Çekilirken: Yeni Düzenin Ayak Sesleri. 20.10.2025 tarihinde https://www.indyturk.com/node/758891/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/amerika-afrikadan-%C3%A7ekilirken-yeni-d%C3%BCzenin-ayak-sesleri adresinden alındı
Keohane, R. O. ve Nye, J. S. (2011). Power and Interdependence: World Politics in Transition (4. Baskı). Longman: Pearson.
Mohamedou, K. (2024). The Wagner Group, Russia’s Foreign Policy and Sub-Saharan Africa. Geneva Centre for Security Policy. https://dam.gcsp.ch/files/doc/geneva-paper-32-2024
Nye, J. S. (2023). Get smart: Combining Hard and Soft Power. Foreign Affairs, s. 63-66. https://doi.org/10.1007/978-981-99-0714-4_8
Nye, J. S. (2023). Yumuşak Güç: Dünya Siyasetinde Başarının Araçları (4.Baskı). (R. İnan-Aydın, Çev.) Ankara: Serbets Kitaplar.
Office of Inspector General. (2021). USAID’s RISE Program in the Sahel Aligned With Resilience Policies but Lacked Robust Monitoring. Washington: U.S. Agency for International Development. https://oig.usaid.gov/node/4967
Özdemir, H. (2008). Uluslararası İlişkilerde Güç: Çok Boyutlu Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(3), 113-144. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002075
Pollak, M. (2024). USAID Resilience Food Security Activity Wadata: Package of Health and Nutrition Activities. Technical Brief Usaid RFSA Wadata. https://resourcecentre.savethechildren.net/pdf/SANTE-NUT-Wadata-Oct-18-2024.pdf
Ravetto, L. (2024). USAID in the Sahel: Resilience and Security. 23.10.2025 tarihinde https://borgenproject.org/usaid-in-the-sahel/ adresinden alındı
Sabah. (2023). ABD, Nijer'e Yardımların Çoğunu Askıya Aldı. 12.12.2025 tarihinde https://www.sabah.com.tr/dunya/abd-nijere-yardimlarin-cogunu-askiya-aldi-6658317 adresinden alındı
Shurkin, M. (2017). U.S. Helping Niger Halt Spread of Terror in Region. 30.12.2025 tarihinde https://www.rand.org/pubs/commentary/2017/10/us-helping-niger-halt-spread-of-terror-in-region.html# adresinden alındı
Stan, F. (2004). The Security-Development Nexus: Conflict, Peace and Development in the 21st Century. New York: International Peace Academy. https://www.ipinst.org/2004/10/the-security-development-nexus-conflict-peace-and-security-in-the-21st-century
Stratejik Düşünce Enstitüsü. (2024). Nijer, ABD Askerlerinin Ülkede Bulunmasına İzin Veren Anlaşmayı İptal Etti. 27.01.2026 tarihinde https://www.sde.org.tr/haber/nijer-abd-askerlerinin-ulkede-bulunmasina-izin-veren-anlasmayi-iptal-etti-haberi-53583 adresinden alındı
Şahin, G., & Özel, Y. (2020). 2005-2015 Perspektifinden Amerika Birleşik Devletleri’nin Sahraaltı Afrika Politikası ve Afrika Komutanlığı (AFRICOM). Güvenlik Stratejileri Dergisi, 16(35), 461-517. doi:https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.806969
T24. (2023). ABD, Nijer'deki Darbenin" Güvenlik İşbirliklerini Tehlikeye Atabileceği" Konusunda Uyardı. 30.01.2026 tarihinde https://t24.com.tr/haber/abd-nijer-deki-darbenin-guvenlik-isbirliklerini-tehlikeye-atabilecegi-konusunda-uyardi,1122361 adresinden alındı
Tarnoff, C. (2015). U.S. Agency for International Development (USAID): Background, Operations, and Issues. Congressional Research Service. https://www.congress.gov/crs-product/R44117
The National Cooperative Business Association CLUSA International. (2023). Wadata Development Food Security Activity. Washington: Building Relisience. https://ncbaclusa.coop/content/uploads/2021/02/Wadata-One-Page.pdf
The White House. (2023). Statement from National Security Advisor Jake Sullivan On Developments in Niger. 01.01.2026 tarihinde https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2023/07/26/statement-from-national-security-advisor-jake-sullivan-on-developments-in-niger/# adresinden alındı
Torshin, M. (2025). Türkiye’nin Sahel Bölgesindeki Varlığı: Nedenler ve Zorluklar. 01.01.2026 tarihinde https://www.fokusplus.com/odak/turkiyenin-sahel-bolgesindeki-varligi-nedenler-ve-zorluklar adresinden alındı
Turse, N. (2024). U.S-Trained Niger Junta Kıcks Outs U.S. Troops, Drone Base. 30.01.2026 tarihinde https://www.congress.gov/119/meeting/house/118425/documents/HHRG-119-GO06-20250625-SD006.pdf# adresinden alındı
Tüzgen, A. B. (2022). Güvenlik-Kalkınma Ekseninde AB'nin Dış Yardımlarının Değerlendirilmesi: Doğu ve Güney Komşuluk Politikası Örnekleri (2004-2014).(Yayınlanmış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
U.S. Africa Command Public Affairs. (2017). Why the U.S. Military is in Niger. 21.10.2025 tarihinde https://www.africom.mil/article/30023/why-the-u-s-military-is-in-niger# adresinden alındı
U.S. Department of State. (2022). Prologue to the U.S. Strategy to Prevent Conflict and Promote Stability. U.S. Department of State, Bureau of Conflict & Stabilization Operations, Public Affairs (CSO/PA). https://www.state.gov/wp-content/uploads/2021/01/2020-US-Strategy-To-Prevent-Conflict-and-Promote-Stability.pdf
U.S. State Department of Archive. (2009-2017). Former Secretary Clinton's Remarks. 11.01.2026 tarihinde https://2009-2017.state.gov/secretary/20092013clinton/rm/index.htm adresinden alındı
Waldhauser, T. D. (2019). U.S. Africa Command 2019 Posture Statement to Congress. U.S. Africa Command. https://www.armed-services.senate.gov/imo/media/doc/Waldhauser_02-07-19.pdf
Wilén, N. (2022). The impact of security force assistance in Niger. International Affairs, 98(4), 1405-1421. https://doi.org/10.1093/ia/iiac119
Yaaqoubi, S. E. (2025). A U.S. Sahel Strategy Anchored in Morocco and Mauritania. 30.12.2025 tarihinde https://newlinesinstitute.org/strategic-competition/a-u-s-sahel-strategy-anchored-in-morocco-and-mauritania/# adresinden alındı
Yalçın, H. B. (2020). Akıllı Güç.15.01.2026 tarihinde https://www.setav.org/akilli-guc adresinden alındı
Yatağan, A. G. (2018). Sert Güç Unsurlarının Yumuşak Güç Aracı Olarak Etkileri. Kara Harp Okulu Bilim Dergisi, 28(2), 69-94. https://izlik.org/JA47HC25UR
Yousif, E. (2023). What Niger’s Coup Says About US Security Assistance in the Sahel. 21.10.2025 tarihinde https://www.stimson.org/2023/what-nigers-coup-says-about-u-s-security-assistance-in-the-sahel/# adresinden alındı
Yüksel, M. A. (2017). Güvenlik Perspektifinden ABD'nin Afrika Politikası.(Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Yülek, M. (2023). Nijer'de Neler Oluyor: Afrika'nın Neo Sömürgesi Fransa. 30.01.2026 tarihinde https://www.zraporu.com/yazarlar/nijerde-neler-oluyor-afrikanin-neo-somurgecisi-fransa/ adresinden alındı
Zambakari, C. (2023). Military coup in Niger: The legacies of colonialism and the US War on Terror in West Africa. The Zambakari Advisory, s. 1-13. https://doi.org/10.2139/ssrn.4546350
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 merve battal güven
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
